アイスランド語はインド・ヨーロッパ語族ゲルマン語派北ゲルマン語群に属する言語。使用範囲はアイスランドのみで、使用人口は約30万人。
9世紀にノルウェーから移住したヴァイキングがもたらしたものであり、他の北ゲルマン語(デンマーク語・ノルウェー語・スウェーデン語)の中ではノルウェー語と一番近い。
他の北ゲルマン語が失った3性(他の北ゲルマン語は両性名詞と中性名詞だけ)や格変化などを保持し、また格変化などの必要性により、英語やフランス語などからの借用語を極力排しているため、古風な色合いを強く残している。
アイスランド語の文法
名詞
アイスランド語の
名詞は男性・女性・中性の3種の
性を持ち、
主格・
対格・
与格・
属格の4種の
格変化をともなう。格変化には
強変化・
弱変化の2種がある。また、
冠詞は存在しないが不特定のものや一般的なものを示す不定形と話し手と聞き手の両者に了解されているものを示す定形という2種の区別があり、変化語尾により表される。
弱変化規則名詞の格変化
男性名詞
banki(銀行)、女性名詞
vika(週)、中性名詞
auga(目)の格変化。
弱変化名詞は単数不定形の対格・与格・属格が同形且つ末尾が母音。
| | 男性 | 女性 | 中性 |
| | 不定 | 定 | 不定 | 定 | 不定 | 定 |
| 単数・主格 | bank i | banki nn | vik a | vika n | aug a | auga ð |
| 単数・対格 | bank a | banka nn | vik u | viku na | aug a | auga ð |
| 単数・与格 | bank a | banka num | vik u | viku nni | aug a | auga nu |
| 単数・属格 | bank a | banka ns | vik u | viku nnar | aug a | auga ns |
| 複数・主格 | bank ar | bankar nir | vik ur | vikur nar | aug u | augu n |
| 複数・対格 | bank a | banka na | vik ur | vikur nar | aug u | augu n |
| 複数・与格 | bönk um | bönk unum | vik um | vik unum | aug um | aug unum |
| 複数・属格 | bank a | banka nna | vik na | vikna nna | aug na | augna nna |
変化語尾にuが現れる語において、幹母音a→öの変化が起こる。しかし、定形語尾中のuは影響を与えない。
-
(例)hjarta(n 心臓)
-
hjarta(単・不)→hjörtu(複・不・主、対)
-
hjarta(単・与・不)→hjartanu(単・与・定)
強変化規則名詞の格変化
男性名詞
hestur(馬)、
dynkur(騒音)、
vinur(友人)の格変化
| | 不定 | 定 | 不定 | 定 | 不定 | 定 |
| 単数・主格 | hest ur | hestur inn | dynk ur | dynkur inn | vin ur | vinur inn |
| 単数・対格 | hest | hest inn | dynk | dynk inn | vin | vin inn |
| 単数・与格 | hest i | hesti num | dynk | dynk num | vin | vin num |
| 単数・属格 | hest s | hests ins | dynk s | dynks ins | vin ar | vinar ins |
| 複数・主格 | hest ar | hestar nir | dynk ir | dynkir nir | vin ir | vinir nir |
| 複数・対格 | hest a | hesta na | dynk i | dynki na | vin i | vini na |
| 複数・与格 | hest um | hest unum | dynk um | dynk unum | vin um | vin unum |
| 複数・属格 | hest a | hesta nna | dynk a | dynka nna | vin a | vinanna |
女性名詞
kinn(頬)、
borg(町)の格変化
| | 不定 | 定 | 不定 | 定 |
| 単数・主格 | kinn | kinn in | borg | borg in |
| 単数・対格 | kinn | kinn ina | borg | borg ina |
| 単数・与格 | kinn | kinn inni | borg | borg inni |
| 単数・属格 | kinn ar | kinnar innar | borg ar | borgar innar |
| 複数・主格 | kinn ar | kinnar nar | borg ir | borgir nar |
| 複数・対格 | kinn ar | kinnar nar | borg ar | borgar nar |
| 複数・与格 | kinn um | kinn unum | borg um | borg unum |
| 複数・属格 | kinn a | kinna nna | borg a | borga nna |
中性名詞
skip(船)の格変化
| | 不定 | 定 |
| 単数・主格 | skip | skip ið |
| 単数・対格 | skip | skip ið |
| 単数・与格 | skip i | skipi nu |
| 単数・属格 | skip s | skips ins |
| 複数・主格 | skip | skip in |
| 複数・対格 | skip | skip in |
| 複数・与格 | skip um | skip unum |
| 複数・属格 | skip a | skipa nna |
人称代名詞
アイスランド語の人称代名詞は、三人称で男性・女性・中性の3つの性を持つ。主格・対格・与格・属格の4つの格でそれぞれ異なる形をとる。
| | 単数 | 複数 |
| | 主格 | 対格 | 与格 | 属格 | 主格 | 対格 | 与格 | 属格 |
| 一人称 | ég | mig | mér | mín | við | okkur | okkur | okkar |
| 二人称 | þú | þig | þér | þín | þið | ykkur | ykkur | ykkar |
| 三人称・男性 | hann | hann | honum | hans | þeir | þá | þeim | þeirra |
| 三人称・女性 | hún | hana | henni | hennar | þær | þær | þeim | þeirra |
| 三人称・中性 | það | það | því | þess | þau | þau | þeim | þeirra |
数詞
基数
| 1 | eitt | 11 | ellefu | | | 1000 | (eitt) þúsund |
| 2 | tvö | 12 | tólf | | | 10000 | tíu þúsund |
| 3 | þrjú | 13 | þrettán | 30 | þrjátíu | | |
| 4 | fjögur | 14 | fjórtán | 40 | fjörutíu | | |
| 5 | fimm | 15 | fimmtán | 50 | fimmtíu | | |
| 6 | sex | 16 | sextán | 60 | sextíu | | |
| 7 | sjö | 17 | sautján | 70 | sjötíu | | |
| 8 | átta | 18 | átján | 80 | áttatíu | | |
| 9 | níu | 19 | nítján | 90 | níutíu | | |
| 10 | tíu | 20 | tuttugu | 100 | hundrað | | |
序数
| 1 | fyrsti | 11 | ellefti | | | 1000 | þúsundasti |
| 2 | annar | 12 | tólfti | | | 10000 | tíuþúsundasti |
| 3 | þriðji | 13 | þrettándi | 30 | þrítugasti | | |
| 4 | fjórði | 14 | fjórtándi | 40 | fertugasti | | |
| 5 | fimmti | 15 | fimmtándi | 50 | fimmtugasti | | |
| 6 | sjötti | 16 | sextándi | 60 | sextugasti | | |
| 7 | sjöundi | 17 | sautjándi | 70 | sjötugasti | | |
| 8 | áttundi | 18 | átjándi | 80 | áttugasti | | |
| 9 | níundi | 19 | nítjándi | 90 | nítugasti | | |
| 10 | tíundi | 20 | tuttugasti | 100 | hundraðasti | | |
関連項目
gan:冰島語